Rak marmurkowy

Rak marmurkowy (Procambarus virginalis) należy do najbardziej niezwykłych skorupiaków spotykanych w akwarystyce. Zyskał popularność dzięki efektownemu marmurkowemu wzorowi pancerza oraz wyjątkowemu sposobowi rozmnażania. Jest jedynym znanym rakiem dziesięcionogim rozmnażającym się wyłącznie poprzez partenogenezę, czyli dzieworództwo. W populacji występują wyłącznie samice, a każda z nich może wydawać na świat liczne potomstwo bez udziału samca. Wszystkie młode są genetycznymi klonami matki. To właśnie ta cecha sprawiła, że gatunek bardzo szybko rozprzestrzenił się poza akwariami i został uznany za jeden z najbardziej inwazyjnych raków na świecie. Pancerz raka marmurkowego ma jasnobrązowe, oliwkowe lub beżowe tło pokryte nieregularnymi ciemniejszymi plamami przypominającymi marmur. Co ciekawe, mimo identycznego materiału genetycznego wzór pancerza u każdego osobnika jest nieco inny. Dorosłe osobniki osiągają zwykle 10–12 cm długości wraz ze szczypcami i są znacznie większe od popularnych raków karłowatych. Rak prowadzi głównie przydenny tryb życia. Większość czasu spędza na spacerowaniu po podłożu, korzeniach oraz dekoracjach w poszukiwaniu pokarmu. Bardzo chętnie kopie w podłożu, przenosi drobne elementy wystroju oraz zajmuje kryjówki pod kamieniami i korzeniami. Największą aktywność wykazuje po zmroku, choć w spokojnym akwarium można obserwować go również w ciągu dnia. Jest typowym wszystkożercą. Zjada praktycznie każdy rodzaj pokarmu – od resztek pozostawionych przez ryby, przez pokarmy mrożone i żywe, po rośliny wodne, ślimaki, martwe ryby i inne bezkręgowce. Chętnie pobiera granulaty dla raków, tabletki dla ryb dennych, warzywa oraz liście dębu czy buku. Ze względu na silny apetyt często uszkadza delikatne rośliny akwariowe, dlatego najlepiej sprawdza się w akwariach z odpornymi gatunkami roślin lub w zbiornikach jednogatunkowych. Jak wszystkie raki, regularnie przechodzi proces linienia. W tym czasie zrzuca stary pancerz i przez kilka dni pozostaje bardzo wrażliwy na ataki innych osobników. Dlatego akwarium powinno być wyposażone w dużą liczbę kryjówek, które umożliwią bezpieczne przejście tego procesu. Zużyty pancerz zazwyczaj zostaje zjedzony przez raka, ponieważ stanowi cenne źródło wapnia niezbędnego do budowy nowego oskórka. Najbardziej charakterystyczną cechą raka marmurkowego jest niezwykle szybkie rozmnażanie. Każda samica może nosić pod odwłokiem od kilkudziesięciu do nawet ponad 300 jaj. Po kilku tygodniach wykluwają się młode raki, które przez krótki czas pozostają przy matce, a następnie rozpoczynają samodzielne życie. Dzięki partenogenezie nawet pojedynczy osobnik jest w stanie zapoczątkować liczną populację, co stanowi główną przyczynę ogromnego potencjału inwazyjnego tego gatunku. Rak marmurkowy jest zwierzęciem terytorialnym i może atakować wolniejsze ryby denne, ślimaki, krewetki oraz inne raki. Sam również może paść ofiarą dużych drapieżnych ryb. Z tego względu najlepiej sprawdza się w akwariach jednogatunkowych lub z odpowiednio dobranymi współmieszkańcami. Zbiornik powinien być szczelnie przykryty, ponieważ raki bardzo dobrze się wspinają i potrafią opuścić akwarium przez niewielkie otwory. Ze względu na wyjątkowe zdolności rozrodcze oraz bardzo dużą odporność na warunki środowiskowe rak marmurkowy został uznany za gatunek stwarzający poważne zagrożenie dla rodzimych ekosystemów. W wielu krajach jego hodowla została ograniczona lub zakazana. Nigdy nie wolno wypuszczać go do środowiska naturalnego, nawet jeśli pochodzi z hodowli akwariowej.